Vắc-xin là gì? Vắc-xin hoạt động như thế nào?

Nhu cầu bảo vệ sức khỏe của con người ngày càng được chú trọng, các biện pháp phòng chống bệnh cũng ngày càng được quan tâm. Trong đó, vắc-xin có một vị trí quan trọng giúp cho  nhiều người tránh được bệnh tật, tiết kiệm được chi phí điều trị bệnh. Vậy vắc-xin là gì? Nó đem lại lợi ích gì đối với cơ thể chúng ta? Để giải đáp thắc mắc trên, mời bạn đọc cùng Tổng Đài Y Khoa tìm hiểu qua bài viết sau.

Vắc xin giúp cho chúng ta tránh được nhiều bệnh tật, tiết kiệm được chi phí, thời gian điều trị bệnh
Hầu hết các vắc-xin được tiêm bằng cách tiêm.

1. Vắc-xin là gì?

Hệ thống miễn dịch là sự bảo vệ tự nhiên của cơ thể chống lại vi trùng. Khi một mầm bệnh xâm nhập, hệ thống miễn dịch sẽ gửi các tế bào đặc biệt để chống lại nó. Đôi khi, hệ thống miễn dịch không đủ mạnh để ngăn ngừa bệnh. Nhưng có một cách để tăng cường hệ miễn dịch. Nó được gọi là vắc-xin .

Vắc-xin là chế phẩm sinh học giúp nâng cao khả năng kháng bệnh của cơ thể. Khi chủng ngừa, hệ miễn dịch của cơ thể nhận diện vắc-xin là vật lạ nên sẽ tiêu diệt rồi ghi nhớ chúng. Người được chủng ngừa sẽ tạo được trí nhớ miễn dịch. Về sau, khi các tác nhân bệnh thật thụ xâm nhập vào cơ thể, hệ miễn dịch sẽ tấn công các tác nhân gây bệnh này nhanh chóng và hiệu quả để bảo vệ cơ thể chống lại bệnh đó.

Hầu hết các vắc-xin được tiêm bằng cách tiêm. Một số có thể được đưa ra bằng miệng hoặc dưới dạng xịt mũi

Có một số loại vắc-xin khác nhau. Mỗi loại được thiết kế để “dạy” cho hệ thống miễn dịch của bạn cách chống lại một số loại vi trùng và các bệnh nghiêm trọng mà chúng gây ra.

Khi các nhà khoa học tạo ra vắc-xin, họ xem xét yếu tố:

  • Làm thế nào hệ thống miễn dịch của bạn phản ứng với vi trùng
  • Ai cần được tiêm phòng mầm bệnh
  • Công nghệ tốt nhất hoặc cách tiếp cận để tạo ra vắc-xin

Dựa trên một số yếu tố này, các nhà khoa học quyết định loại vắc-xin nào họ sẽ chế tạo. Có 4 loại vắc-xin chính:

  • Vắc-xin sống giảm độc lực
  • Vắc-xin bất hoạt
  • Vắc-xin tiểu đơn, tái tổ hợp, polysacarit và liên hợp
  • Vắc xin phòng ngừa độc hại

– Vắc-xin sống hoặc vắc-xin giảm độc lực:

Là một vắc-xin tạo ra bằng cách giảm độc lực của một tác nhân gây bệnh, nhưng vẫn giữ nó tồn tại. Quá trình này trích ra một tác nhân lây nhiễm và làm thay đổi nó để nó trở nên vô hại hoặc ít độc tính.

Loại vắc-xin này tạo ra một phản ứng miễn dịch mạnh mẽ và lâu dài. Chỉ cần 1 hoặc 2 liều hầu hết các loại vắc-xin sống có thể mang lại cho bạn sự bảo vệ trọn đời chống lại mầm bệnh và căn bệnh.

Vắc-xin sống được sử dụng để bảo vệ chống lại: Sởi, quai bị, rubella (vắc-xin kết hợp MMR), Virus Rotavirus, bệnh đậu mùa, thủy đậu, sốt vàng da…

– Vắc-xin bất hoạt:

Là vắc-xin bao gồm các hạt vi-rút, vi khuẩn hoặc mầm bệnh khác đã được nuôi cấy và sau đó mất khả năng tạo ra bệnh. Vắc-xin bất hoạt thường không cung cấp khả năng miễn dịch (bảo vệ) mạnh như vắc-xin sống. Vì vậy, bạn có thể cần một vài liều theo thời gian (tiêm nhắc lại) để có được miễn dịch liên tục chống lại bệnh tật.

Vắc-xin bất hoạt được sử dụng để bảo vệ chống lại: Viêm gan A, cúm (chỉ tiêm), bại liệt  (chỉ tiêm), bệnh dại….

– Vắc-xin tiểu đơn, tái tổ hợp, polysacarit và liên hợp

Vắc-xin tiểu đơn vị, tái tổ hợp, polysacarit và liên hợp sử dụng các mảnh cụ thể của mầm bệnh – như protein, đường hoặc capsid của nó (vỏ bọc xung quanh mầm bệnh).

Các loại vắc-xin này chỉ sử dụng các phần cụ thể của vi trùng, chúng cho phản ứng miễn dịch rất mạnh nhắm vào các phần chính của vi trùng. Chúng cũng có thể được sử dụng cho hầu hết mọi người, kể cả những người có hệ miễn dịch yếu và các vấn đề sức khỏe lâu dài.

Những vắc-xin này được sử dụng để bảo vệ chống lại: bệnh Hib, Bệnh viêm gan B, ho gà, bệnh phế cầu, bệnh não mô cầu, tấm lợp, HPV (Human papillomavirus)

– Vắc xin phòng ngừa độc hại

Vắc-xin độc hại sử dụng một loại độc tố (sản phẩm gây hại) do vi trùng gây ra. Chúng tạo ra khả năng miễn dịch với các bộ phận của mầm bệnh gây bệnh, thay vì chính mầm bệnh.

Giống như một số loại vắc-xin khác, bạn có thể cần tiêm nhắc lại để được bảo vệ chống lại bệnh tật.

Vắc-xin phòng độc được sử dụng để bảo vệ chống lại: Bạch hầu, uốn ván….

Nguồn tham khảo: Vaccines

2. Vắc-xin hoạt động như thế nào?

Cơ thể chúng ta được thiết kế để chống lại những kẻ xâm lược từ bên ngoài, chẳng hạn như vi trùng. Để làm điều này, cơ thể cần có khả năng phân biệt các yếu tố bên trong với các tác nhân bên ngoài. Đây là công việc của hệ thống miễn dịch.

Hệ miễn dịch nhận diện vaccine là vật lạ nên hủy diệt chúng và “ghi nhớ” chúng. Về sau, khi tác nhân gây bệnh thực thụ xâm nhập cơ thể. Hệ miễn dịch đã ở tư thế sẵn sàng để tấn công tác nhân gây bệnh nhanh chóng và hữu hiệu hơn bằng cách huy động nhiều thành phần của hệ miễn dịch, đặc biệt là đánh thức các tế bào lympho B.

Các mầm bệnh được bao phủ bởi các hạt nhỏ. Chúng trông xa lạ với cơ thể con người, vì thế hệ thống miễn dịch luôn tìm tiếm chúng, các nhà khoa học gọi là kháng nguyên. Những kháng nguyên này là đặc trưng cho một loại vi trùng cụ thể. Chẳng hạn, một loại virus cúm và virus sởi có các kháng nguyên khác nhau. Ngay cả hai loại virut cúm khác nhau cũng có thể chứa một số kháng nguyên khác nhau.

Vì vậy, khi một mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể, hệ thống miễn dịch sẽ gửi các phân tử đặc biệt – kháng thể. Những protein hình chữ Y tuần tra cho các kháng nguyên cụ thể. Khi tìm thấy những mầm bệnh, các kháng thể sẽ hoạt động. Kháng thể có hai công việc:

  • Một là khóa các mầm bệnh vào các kháng nguyên. Điều này ngăn chặn vi trùng làm hại thêm.
  • Hai là các kháng thể báo hiệu các tế bào miễn dịch khác đến vị trí nhiễm trùng. Những tế bào miễn dịch khác tiêu diệt vi trùng và loại bỏ chúng khỏi cơ thể.

Toàn bộ quá trình này có thể mất vài ngày kể từ lần đầu tiên cơ thể gặp phải một loại vi trùng mới.

Kháng thể là protein hình chữ Y. Chúng liên kết với các kháng nguyên gây bệnh. Mỗi kháng thể liên kết một kháng nguyên cụ thể. Cả hai khớp với nhau như một cái khóa và chìa khóa.

Tuy nhiên, một khi nhiễm trùng biến mất, hệ miễm dịch của chúng ta sẽ không lãng quên nó. Vì hệ thống miễn dịch đã được lưu trữ một “bộ nhớ” kháng nguyên của mầm bệnh. Vì vậy, nếu cùng một loại vi trùng xâm nhập vào cơ thể một lần nữa, những kháng thể mới này có thể nhận ra nó ngay lập tức.

Sự bảo vệ này chống lại các bệnh trước đây được gọi là miễn dịch. Và đó là lý do tại sao một đứa trẻ bị thủy đậu khi còn nhỏ sẽ không bao giờ bị bệnh nữa.

3. Lời kết

Người xưa có câu “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”. Thông qua bài viết này, Tổng Đài Y Khoa hy vọng bạn đọc hiểu thêm về vắc xin và cách chúng hoạt động để bảo vệ cơ thể, giúp cho chúng ta tránh được nhiều bệnh tật, tiết kiệm được chi phí và thời gian điều trị bệnh.

Bình luận

Scroll to Top